Şeyh hazretlerinin ismi Ebu Abdullah Muhammed bin Abdurrahman bin Ebubekir bin Süleyman bin Yali eş-Şerif el-Hüseyni el-Cezuli olup Fas’ın güneyindeki Sus Vadi’sinin Cezule bölgesinde dünyaya gelmiştir.
Seyh Cezuli hazretleri ilk tahsilini doğduğu bölgede yaptı. Daha sonra Marakeş’e ve oradan da Fas şehrine giderek Safarin medresesinde eğitimini tamamlamıştır. Burada Şazeliye tarikatı piri Şeyh Ahmed Zerruk ile tanıştı. Bir müddet sonra memleketine geri döndü.
Seyh Cezuli hazretleri bir müddet burada irşat vazifesini sürdürdü fakat bölgede kabileler arasında bir kişinin öldürülmesi üzerine baş gösteren anlaşmazlık ve çatışmaların tesiriyle Arabistan’a gitmek üzere yola çıktı. Önce Tanca’ya ardından Mekke, Medine ve Kudüs’e giderek burada bir çok alim ve velinin sohbet halkalarına katıldı.
Kırk yıl kadar Hicaz ve Kudüs arasında riyazet ve mücahade ile meşgul olduktan sonra Şeyh Cezuli hazretleri tekrar memleketine dönerek Tit şehrindeki Amgar zaviyesine gelmiş Şaziliye tarikati şeyhi Şeyh Abdullah Muhammed’in sohbetlerine devam ederek on dört sene halvette kalmıştır. Bu müddet zarfında meşhur virdi Delailu’l- Paşnak’ı tertip etmiştir.
Şeyh Cezuli hazretleri, halvetten ayrıldıktan sonra halkın irşadı ile meşgul oldu. Rivayete göre on binin üzerinde talebe yetiştirdi. Fakat müntesiplerinin artmasından ve isyan etmelerinden endişe duyan Sus valisi tarafından Asfi bölgesinden sürülerek Şeyma bölgesindeki Efugal köyüne yerleştirildi.
Şeyh hazretleri peygamberimiz için okunan salatları Delailu’l-Hayrat isimli meşhur ve kıymetli eserinde tertiplemiş ve bundan başka da bir çok eserler kaleme almıştır. Şeyh Muhammed bin Süleyman el-Cezuli hazretleri H. 870 M. 1465 tarihinde sabah namazını kılarken seccade de vefat etmiştir. Kabri şerifleri Marakeş’te Riyazu’l-Arus bölgesindeki türbesindedir.
Rivayete göre şeyh hazretleri siyasi otorite tarafından zehirlenmiştir. Bunun üzerine müritlerinden Ömer bin Süleyman es-Seyyaf isyan etmiş; şeyhin cesedini ilk defnedildiği Efugal köyündeki kabrinden çıkararak uzun müddet beraberinde götürmüştür. H.890 M. 1485 tarihinde Muhammed es-Seyyaf’ın öldürülmesi akabinde Ebu’l Abbas Ahmed el-A’rec tarafından şeyh Cezuli hazretlerinin naşı Marakeş’te bugünkü türbesine nakledilmiştir.
Şeyh hazretlerinin naşı ilk kabrinden çıkarıldığı vakit vefatının üzerinden uzun müddet geçmiş olmasına rağmen defindeki tazelikte idi. Hatta müritlerinden biri şeyh hazretlerinin yüzüne dokunmuş, şeyh hazretlerinin yüzünde canlılarda görülen bir kırmızılık görülmüştür.
Şeyh hazretlerinin türbesini ziyaret edenler burada Delailu’l-Hayrat’taki salâtları okumaktadırlar ve bunun tesiri ile olmalı ki bu türbeden daima güzel kokular yayılmaktadır.
Not:
Şeyh Hocazade Mahmud Efendi, Medine ‘de bulunan Şeyh Ahmed bin Allame Rıdvan’dan Delailu’l –Hayrat okumuş ve icazet almıştır.
Bu yüzden Kadiri tarikatı Muhammediyye kolunda Delailu’l-Hayrat tarikatın virdi olarak kabul edilmekte ve müritlerin sık sık tilavet etmeleri tavsiye edilmektedir.
|
